მეორე სუბიექტური და მესამე ირიბობიექტური პირის ნიშნების პოზიციური ნაირსახეობები ქართლურში
Resumen
სამეცნიერო ნაშრომში გამოკვლეულია ზმნის მეორე სუბიექტური და მესამე ირიბობიექტური პირის ნიშნების პოზიციური ნაირსახეობები ქართლურში გამოქვეყნებული ტექსტებისა და ფიქსირებული უახლესი მასალების საფუძველზე. ყურადღებას იქცევს პირის ნიშანთა ალომორფების ნაირფეროვნება და სხვა დიალექტების იდენტური მოვლენები. პირის ნიშანთა ნაწილი სალიტერატურო ენის ანალოგიურია (ხ-, ს, ჰ- , 0 -), ნაწილი კი ფონეტიკური ნაირსახეობით (ჰს-,ჰშ-, ჲ-, ჲს-,ჲჰ-, ზ-, შ- ....) არის წარმოდგენილი და განსხვავებულია კუთხეების მიხედვით.
დასავლურ ქართლურში იმერული დიალექტის გავლენით ხშირად იკარგება ჰ-, ს- პრეფიქსები თანხმოვნის წინ, ჩრდილოურ, სამხრულ და შიდაქართლურში კი ხშირად გვხვდება, მაგრამ მის ხმარებაში გარკვეული წესი არ არის დაცული.
ს- პრეფიქსის დასუსტების შედეგად ვღებულობთ ჲ-ს. ეს ბგერა არ არის ერთნაირად გავრცელებული ქართლის ყველა კუთხის მეტყველებაში, თუმცა ვხვდებით მის ყველა შემთხვევას, რაც კი დადასტურებულია კახურში, მთიულურში, ფშაურში, ინგილოურსა და ფერეიდნულში...
ჲჰ-, ჲს-, ჰს-, ჰშ- ორმაგი პრეფიქსი გვხვდება კასპის მუნიციპალიტეტსა და ატენისა და წედისის ხეობაში, შედარებით ნაკლებად იჩენს თავს დიდი და პატარა ლიახვის ხეობაში, თითქმის არ გვხვდება ცხინვალის ახლომდებარე სოფლებში (ქურთა, კეხვი, ქემერტი, აჩაბეთი ...), ხოლო ფრონის ხეობის მეტყველება გარდამავალ ზონას წარმოადგენს შიდაქართლურსა და დასავლურ ქართლურს შორის. აღნიშნული პრეფიქსები ზოგჯერ ერთსა და იმავე ზმნაში გამოიყენება: ჰშჭამს // ჰსჭამს ← სჭამს; მიჰსდევს←მისდევს; მოჲსწყვიტა←მოსწყვიტა; გაჲჰკრა ←გაჰკრა ....
კვლევის შედეგად მიღებული დასკვნები მნიშვნელოვანია ქართული დიალექტოლოგიისა და ქართული ენის სტრუქტურა და ისტორიის საკვანძო საკითხების ანალიზისათვის.
საკვანძო სიტყვები: ქართლური დიალექტი, კილოკავები, მეორე სუბიექტური და მესამე ობიექტური პირი, პრეფიქსი, ფონეტიკური ცვლილება.





