წმიდა მარკოზ მახარებლის ლიტურგიის კოპტური ტექსტის ვითარება და მისი შედარება სხვაენოვან თარგმანებთან

  • Marika Tchitanava-Lobzhanidze ბიზანტიური ფილოლოგიის დოქტორანტი, ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი, ილია ჭავჭავაძის გამზირი №1, საქართველო, http://orcid.org/0009-0008-6139-2913

Resumen

წმიდა მარკოზ მახარებლის ჟამისწირვა, ანუ როგორც მას მეორენაირად უწოდებენ, წმიდა კირილე ალექსანდრიელის ლიტურგია სამი აკოლუთიათაგან ერთ-ერთია, რომელიც დღესაც აღესრულება კოპტურ ეკლესიაში. იგი წარმოიშვა ეგვიპტეში ქრისტიანობის გავრცელების ადრეულ პერიოდში.

 ბიზანტიურ ტრადიციულ ვერსიაში აღნიშნული მსახურება ცნობილია წმიდა მარკოზ მახარებლის ლიტურგიის სახელით,  რომელიც აღსრულების თვალსაზრისით დღემდე არ კარგავს აქტუალობას მართლმადიდებლურ საპატრიარქოებში და აღმოსავლეთ საქრისტიანოს უძველეს და ადგილობრივ ტრადიციულ  ღმრთისმსახურებას აღავლენს მოციქულის ხსენების დღეს, ძველი სტილით 25 აპრილს, ხოლო ახალი სტილით 8 მაისს. ლიტურგიკული პრაქტიკა, რომელიც ჩამოყალიბდა და გავრცელდა აფრიკის ჩრდილოეთ რეგიონში, ცნობილია როგორც ალექსანდრიული ტრადიცია, ხოლო ის ტექსტები, რომლებიც ევქარისტიის აღსავლენად გამოიყენებოდა, მიეკუთვნება წმიდა მარკოზის ლიტურგიას.

ადრეულ საუკუნეებში დასავლეთ საქრისტიანოს ე.წ. lingua franca იყო კოინე ბერძნული, ამიტომაც წმიდა მარკოზის ჟამისწირვაც მახარებელმა ამ ენაზე შექმნა. ადგილობრივი მოსახლეობისთვის იგი კოპტურად თარგმნა წმიდა კირილე ალექსანდრიელმა მეხუთე საუკუნის პირველ ნახევარში. ამდენად, შეიძლება ითქვას, რომ ხსენებული ლიტურგიის ბერძნულ ვერსიას დაერქვა წმიდა მარკოზის, ხოლო მის კოპტურ თარგმანს − წმიდა კირილეს ლიტურგია, მიუხედავად იმისა, რომ ამ უკანასკნელის სრული სახელწოდებაა ,,ჟამისწირვა წმიდისა მამისა ჩუენისა მარკოზ მოციქულისა, რომელი დაადგინა წმიდამან კირილე მღვდელთმთავარმან სამგზის კურთხეულმან“.

ხაზგასასმელია, რომ ალექსანდრიული ღმრთისმსახურების ლაკონურობამ და სპეციფიკურობამ განაპირობა მისი ფართოდ გავრცელება ეგვიპტის საზღვრებს გარეთ და ძველბერძნულად შედგენილი ლიტურგიკული ტექსტის მრავალ ენაზე თარგმნა. ჩვენი მიზანია, პირველად საქართველოში ლიტურგიკითა, და ზოგადად, ღმრთისმეტყველებით დაინტერესებული ფართო საზოგადოებისთვის როგორც მარკოზ მახარებლის ჟამისწირვისა  და  მისი თარგმანების, ისე კოპტური ენისა და კულტურის გაცნობა და პოპულარიზაცია.

 

საკვანძო სიტყვები: მარკოზი; მახარებელი; ლიტურგია; კოპტური; კირილე; ალექსანდრია; ხელნაწერები. 

Publicado
2024-07-15
Sección
სამეცნიერო სტატიები - თარგმანმცოდნეობა